موانع جدی زنان برای ورود به بازار کار و رسیدن به جایگاههای مدیریتی
با وجود پیشرفتهای انجام شده در زمینه برابری جنسیتی، زنان همچنان در دسترسی به بازار کار، درآمد برابر و رسیدن به موقعیتهای مدیریتی و رهبری با شکاف قابل توجهی نسبت به مردان مواجهاند. سازمان ملل در گزارشی تازه بر ضرورت مقابله با تبعیض، کلیشههای جنسیتی، مسئولیت نابرابر مراقبت و موانع ساختاری در مسیر اشتغال و پیشرفت شغلی زنان تأکید کرده است.
به گزارش ماهپار، به نقل از دفتر حقوق بشر سازمان ملل متحد (UN Human Rights)، زنان نیمی از جمعیت جهان را تشکیل میدهند، اما همچنان در دنیای کار از فرصتهای برابر با مردان برخوردار نیستند. بر اساس دادههای ارائه شده در این گزارش، در سال ۲۰۲۵ تنها ۴۸ درصد زنان در بازار رسمی کار مشارکت داشتهاند، در حالی که این رقم برای مردان ۷۳ درصد بوده است.
شکاف در سطح درآمد و مسئولیتهای بدون دستمزد نیز ادامه دارد. زنانی که وارد بازار کار شدهاند، به طور متوسط ۲۳ درصد کمتر از مردان درآمد دارند و بیش از سه چهارم کار مراقبتی بدون دستمزد در جهان نیز بر دوش زنان است.
این نابرابری در سطوح مدیریتی شدیدتر میشود. طبق دادههای برنامه توسعه سازمان ملل، زنان حدود ۳۸ درصد از موقعیتهای مدیریتی و کمی بیش از ۳۱ درصد از جایگاههای رهبری در جهان را در اختیار دارند و حضور آنها در بخشهایی که آینده رشد، نوآوری و سرمایهگذاری را شکل میدهند، همچنان محدود است.
دفتر حقوق بشر سازمان ملل اعلام کرده است که برای رفع موانعی که دسترسی زنان به کار، پیشرفت شغلی و رسیدن آنها به موقعیتهای رهبری را محدود میکند، فعالیت میکند.
این موضوع در نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل در ژنو و همزمان با برنامهای به مناسبت روز جهانی زنان در دیپلماسی نیز مورد توجه قرار گرفت. در این نشست، نمایندگان و کارشناسان درباره حق زنان برای کار و حضور آنها در فرآیندهای تصمیمگیری گفتوگو کردند.
پگی هیکس، مدیر بخش موضوعات و رویههای ویژه دفتر حقوق بشر سازمان ملل، در این نشست گفت موانع ساختاری مسیر زنان به سمت رهبری را همچنان تحت تأثیر قرار میدهند. به گفته او، این موانع برای همه زنان یکسان نیستند و عواملی مانند تبعیض و برخورداری یا محرومیت از امتیازات اجتماعی میتوانند شدت آنها را تغییر دهند.
بر اساس استانداردهای بینالمللی حقوق بشر و حقوق کار، حق اشتغال یک حق همگانی و یکی از پایههای استقلال، کرامت و برخورداری زنان از سایر حقوق انسانی محسوب میشود. تحقق این حق تعیین میکند زنان تا چه اندازه میتوانند وارد بازار کار شوند، در مسیر شغلی خود پیشرفت کنند و به جایگاههای رهبری در حوزههای عمومی، اقتصادی و چندجانبه برسند.
موانعی که همچنان مسیر شغلی زنان را محدود میکنند
دفتر حقوق بشر سازمان ملل میگوید زنان با مجموعهای از موانع همچنان روبهرو هستند؛ از دسترسی نابرابر به کار شایسته و مسئولیتهای مراقبتی بدون دستمزد گرفته تا تبعیض، اشتغال غیررسمی و بیثبات، نبود حمایت اجتماعی، کلیشههای جنسیتی، سقف شیشهای و خشونت و آزار در محیط کار.
این تبعیضها میتوانند بر اساس عواملی مانند نژاد، قومیت، معلولیت، سن، وضعیت اقتصادی و اجتماعی یا وضعیت مهاجرت نیز تشدید شوند.
تجربه وفا عسری، دبیرکل آموزشهای حرفهای در وزارت اشتغال مراکش، یکی از نمونههایی است که در این گزارش مطرح شده است. او معتقد است حمایت خانوادگی، تحصیلات و وجود مدیران و همکارانی که به تواناییهایش اعتماد داشتند، در مسیر حرفهای او نقش مهمی داشتهاند.
عسری میگوید یکی از چالشهای اصلی او حجم کار نبوده، بلکه اثبات شایستگی و مشروعیت زنان برای حضور در جایگاههای رهبری، بهویژه در برابر نگرشهای سنتی درباره نقش زنان و مردان بوده است.
او در وزارتخانه برنامهای با عنوان Direction Femmes راهاندازی کرده که هدف آن تقویت مهارتهای رهبری زنان و آماده کردن آنها برای پذیرش مسئولیتهای ارشد بوده است. طبق گزارش، این برنامه به افزایش سهم زنان در موقعیتهای رهبری از کمتر از ۲۰ درصد به حدود ۳۵ درصد کمک کرده است.
عسری در کنار برنامههای آموزشی، بر اهمیت چارچوبهای قانونی برابری جنسیتی، ترتیبات کاری انعطافپذیر، خدمات مراقبت از کودکان، برنامههای توانمندسازی اقتصادی، مقابله با کلیشههای جنسیتی و حضور الگوهای زن در موقعیتهای حرفهای تأکید دارد.
زنان در تانزانیا برای به رسمیت شناخته شدن کار خانگی تلاش میکنند
بخش دیگری از گزارش سازمان ملل به وضعیت زنان و دخترانی اختصاص دارد که در تانزانیا در بخش خدمات خانگی فعالیت میکنند. بسیاری از این افراد در اقتصاد غیررسمی مشغول به کارند و با دستمزد پایین، ساعات کاری طولانی، حمایت اجتماعی محدود و دشواری در گزارش سوءاستفاده و دسترسی به عدالت مواجهاند.
دولت تانزانیا در سالهای اخیر اقداماتی برای تغییر این وضعیت انجام داده است؛ از جمله اصلاح مقررات حداقل دستمزد و ادامه اصلاحات قوانین و سیاستهای کار.
دفتر حقوق بشر سازمان ملل، سازمان بینالمللی کار و کالج کار تانزانیا نیز با همکاری شرکای محلی، برنامههایی را برای افزایش آگاهی و تقویت توانمندی و مشارکت کارگران خانگی دنبال کردهاند.
آستریا ماتیاس، مسئول حقوقی و هماهنگکننده پروژه در اتحادیه CHODAWU، میگوید افزایش آگاهی باعث شده کارگران خانگی با اعتماد بیشتری شغل خود را به رسمیت بشناسند و درباره حقوق خود صحبت کنند.
از سال ۲۰۱۱ نیز برنامهای برای یادگیری همتا به همتا با حضور ۵۰ کارگر خانگی آغاز شده که طبق گزارش، به مرور به بیش از ۲۰۰ نفر گسترش یافته است. همچنین ۱۲۸۱ زن کارگر خانگی در هشت منطقه تانزانیا گواهینامههای حرفهای از مراکز آموزشی VETA دریافت کردهاند.
با وجود این اقدامات، ماتیاس همچنان یکی از چالشهای اصلی را نگرش جامعه میداند؛ به گفته او، کار خانگی هنوز در بخشهایی از جامعه به عنوان یک کار مشروع و حرفهای به رسمیت شناخته نمیشود.
حضور زنان در جایگاه تصمیمگیری چه تغییری ایجاد میکند؟
کریستینا گالاچ، مدیر اجرایی موقت سازمان Global Women Leaders Voices، نیز در این گزارش بر اهمیت حضور زنان در میز تصمیمگیری تأکید کرده است.
گالاچ که فعالیت حرفهای خود را به عنوان روزنامهنگار در اسپانیا آغاز کرده، تجربه خود در عرصه رسانه، اتحادیه اروپا و سازمان ملل را نمونهای از تأثیر حضور زنان در موقعیتهای تصمیمگیری میداند.
او به تجربهای در برنامهریزی یک مأموریت امنیتی در منطقه مرزی میان اسرائیل، غزه و مصر اشاره کرده است که در ابتدا هیچ زنی در تیم برنامهریزی حضور نداشت. به گفته او، همین مسئله باعث شده بود در طراحی اولیه مأموریت، حضور نیروهای پلیس زن برای بازرسی زنان در نظر گرفته نشود؛ نقصی که بعدا برطرف شد.
گالاچ این تجربه را نمونهای از اهمیت حضور زنان در همه سطوح برنامهریزی و اجرای تصمیمها میداند.
او همچنین به نقش مدیران و همکاران زن در مسیر حرفهای خود اشاره کرده و معتقد است شبکههای حمایتی، آموزش، فرصتهای برابر و سیاستهای مشخص میتوانند به افزایش حضور زنان در موقعیتهای رهبری کمک کنند.
