تاریخچه پالتو زنانه؛ از پوشش سوارکاری تا مد امروز

پالتو زنانه به شکل امروزی یکباره به وجود نیامد. شکل امروزی این لباس حاصل چند قرن تغییر در لباس های بیرونی زنان، تاثیر خیاطی مردانه، لباس های سوارکاری، پوشاک نظامی و در نهایت صنعت مد است.

یکی از مهم ترین نقاط آغاز این مسیر را می توان در قرن هجدهم و ظهور ردینگوت (Redingote) در پوشش زنان اروپا پیدا کرد. در قرن نوزدهم لباس های بلند و گرم زنانه کامل تر شدند و در قرن بیستم، پالتو علاوه بر حفاظت در برابر سرما به یکی از عناصر اصلی استایل زنان تبدیل شد.

پالتو زنانه از کجا آمده است؟

برای پالتوی زنانه نمی توان یک مخترع یا یک تاریخ دقیق تعیین کرد. آنچه امروز پالتو می نامیم، حاصل تکامل چند نوع پوشش بیرونی مختلف است.

در تاریخ مد اروپا، ردینگوت و پلیس از مهم ترین لباس هایی هستند که می توان آنها را در مسیر شکل گیری پالتوی مدرن زنانه قرار داد. این لباس ها برخلاف شنل های آزاد، دارای ساختار مشخص تر، آستین و برش نزدیک تر به بدن بودند.

نکته مهم این است که پوشش های شبیه کت و روپوش بلند در فرهنگ های مختلف بسیار قدیمی تر هستند؛ بنابراین نمی توان گفت «اولین پالتوی تاریخ» در قرن هجدهم اختراع شده است. بحث این مقاله مشخصا درباره سیر شکل گیری پالتوی زنانه در سنت مد مدرن غربی است.

در جدول زیر، مهم ترین مراحل تحول پالتوی زنانه از پوشش های تاریخی قرن هجدهم تا مدل های مدرن امروزی به همراه ویژگی های هر دوره را مشاهده می کنید.

دوره	تحول مهم	ویژگی شاخص
اواخر قرن 18	رواج ردینگوت زنانه	الهام از کت سوارکاری مردانه
اوایل قرن 19	رواج Pelisse و Redingote	پوشش بلند، گرم و آستین دار
اواخر قرن 19	توسعه لباس های بیرونی کاربردی	استفاده بیشتر از پشم و پارچه های مقاوم
اوایل قرن 20	سادگی بیشتر در پوشاک زنان	حرکت به سمت راحتی و عملکرد
جنگ جهانی اول	گسترش طراحی های نظامی و ترنچ کت	کمربند، اپولت و جزئیات کاربردی
دهه 1940	تاثیر جنگ و سهمیه بندی	طراحی کاربردی و اقتصادی تر
دهه 1960	ورود فرم های مدرن و هندسی	پالتوهای A-line، کوتاه و رنگی
امروز	ترکیب سبک های تاریخی و مدرن	تنوع پالتو رسمی، بلند، کمربندی و اورسایز

قرن هجدهم؛ زمانی که ردینگوت وارد پوشش زنان شد

یکی از مهم ترین تغییرات در اواخر قرن هجدهم رخ داد. زنان اروپایی شروع به استفاده از لباسی کردند که به ردینگوت معروف شد و فرم آن از کت های سوارکاری مردانه انگلیسی الهام گرفته بود.

موزه متروپولیتن نمونه ای فرانسوی از حدود سال 1787 میلادی را نگهداری می کند که دارای یقه های پهن و جزئیاتی برگرفته از کت مردانه است. Rijksmuseum نیز ریشه ردینگوت را به Riding Coat یا کت بلند سوارکاری مردانه نسبت می دهد.

این تغییر از نظر تاریخ مد اهمیت زیادی داشت. زنان به تدریج لباسی بیرونی با ساختار خیاطی شده، یقه، آستین و فرم مشخص می پوشیدند؛ ویژگی هایی که هنوز هم در بسیاری از پالتوهای رسمی زنانه دیده می شوند.

اسناد مربوط به دهه 1780 نشان می دهند که ردینگوت در مد زنان آن دوره جایگاه قابل توجهی پیدا کرده بود. حتی برخی منتقدان آن زمان، شباهت این لباس به پوشاک مردانه را مورد انتقاد قرار می دادند.

قرن نوزدهم؛ پالتو زنانه به یک لباس واقعی زمستانی تبدیل شد

در آغاز قرن نوزدهم، لباس های بیرونی زنان تنوع بیشتری پیدا کردند. Pelisse یا پلیس و ردینگوت از مدل های رایج بودند و در کنار آنها کت کوتاهی به نام Spencer نیز استفاده می شد.

نمونه ای از پلیس فرانسوی متعلق به حدود سال 1815 که در مجموعه متروپولیتن نگهداری می شود، نشان می دهد این لباس تا آن زمان به یک پوشش بلند، آستین دار و نسبتا جذب تبدیل شده بود.

متروپولیتن توضیح می دهد که پلیس بین سال های 1775 تا 1800 از نوعی پوشش سه ربع به لباسی بلندتر و نزدیک تر به فرم بدن تبدیل شد. بسته به فصل نیز از پنبه، ابریشم یا پشم در ساخت آن استفاده می شد.

در دهه های بعد، فرم پالتو همچنان همراه با مد لباس زنانه تغییر می کرد. برای مثال یک ردینگوت متعلق به حدود 1825 تا 1830 در Rijksmuseum دارای آستین های حجیم و خط کمر متناسب با مد همان دوره است.

به این ترتیب، پالتو فقط وسیله ای برای گرم ماندن نبود؛ فرم آن نیز به اندازه لباس اصلی تحت تاثیر مد روز قرار می گرفت.

آغاز قرن بیستم؛ پالتو ساده تر و کاربردی تر شد

ورود به قرن بیستم با تغییر سبک زندگی زنان همراه بود و پوشاک نیز به تدریج کاربردی تر شد. اگرچه مد زنانه در ابتدای دهه 1900 هنوز بسیار رسمی و ساختاریافته بود، در سال های بعد حرکت به سمت لباس های ساده تر و آزادی بیشتر در پوشش شدت گرفت.

تاثیر لباس های مردانه بر مد زنانه نیز ادامه داشت. این موضوع را می توان در آثار طراحانی مانند کوکو شنل مشاهده کرد. متروپولیتن درباره طراحی های شنل در دهه 1920 به استفاده از فرم های برگرفته از پوشاک مردانه و توجه بیشتر به راحتی و عملکرد اشاره می کند.

همین تغییر نگرش باعث شد لباس بیرونی زنانه نیز به تدریج از تزئینات بسیار سنگین فاصله بگیرد و فرم های کاربردی تر جایگاه بیشتری پیدا کنند.

جنگ های جهانی چه تاثیری بر طراحی پالتو داشتند؟

جنگ های جهانی تاثیر مستقیمی بر لباس های بیرونی قرن بیستم داشتند. یکی از شناخته شده ترین نمونه ها ترنچ کت (Trench Coat) است.

توماس بربری در سال 1879 پارچه گاباردین را توسعه داد؛ پارچه ای سبک تر، تنفس پذیر و مقاوم در برابر شرایط جوی. در سال 1912 مدل Tielocken بربری ثبت شد که از پیشینیان ترنچ کت به شمار می رود. در جنگ جهانی اول نیز جزئیاتی مانند اپولت، D-ring و بخش های محافظ در برابر باران در طراحی لباس نظامی کاربرد داشتند.

ترنچ کت ابتدا ارتباط پررنگی با پوشاک نظامی داشت، اما در ادامه وارد پوشش غیرنظامی و مد زنان شد. امروزه نیز عناصر همین طراحی در بسیاری از بارانی ها و حتی بعضی پالتوهای زنانه دیده می شوند.

در جنگ جهانی دوم نیز محدودیت مواد اولیه و سیاست های سهمیه بندی بر مد تاثیر گذاشت. Fashion History Timeline موسسه FIT توضیح می دهد که در نیمه اول دهه 1940 پوشاک زنان و مردان به شدت تحت تاثیر جنگ، یونیفرم ها و محدودیت های تولید قرار گرفت.

خود بربری نیز در دهه 1940 علاوه بر لباس نظامی، پالتو و پوشاک مقاوم در برابر آب را برای زنان و مردان تولید می کرد.

از دهه 1950 تا 1960؛ پالتو وارد دنیای مد مدرن شد

در دوران پس از جنگ، پالتو بار دیگر فرصت پیدا کرد که علاوه بر کاربرد، نقش مهم تری در بیان استایل داشته باشد.

در دهه 1960 مدل های ساختارمند، کوتاه تر و هندسی مورد توجه قرار گرفتند. استایل رسمی و ظریف ابتدای دهه در کنار موج جوان گرایانه مد لندن و طراحی های آینده نگرانه رشد کرد.

یکی از نمونه های جالب این دوره آثار آندره کورژ (André Courrèges) است. کت ها و پالتوهای او با فرم های ساده، هندسی و گاهی استفاده از مواد مصنوعی مانند وینیل، تصویری متفاوت از لباس بیرونی زنانه ارائه کردند.

به این ترتیب پالتو دیگر الزاما یک لباس سنگین و سنتی نبود. رنگ، فرم، قد و حتی جنس آن می توانست بخشی از زبان مد روز باشد.

پالتو زنانه در دهه های پایانی قرن بیستم

از دهه 1970 به بعد دیگر نمی توان تنها یک فرم غالب برای پالتو زنانه معرفی کرد. مد متنوع تر شد و طراحان بارها به مدل های تاریخی بازگشتند.

پالتوهای کمربندی، مدل های اورسایز، پالتوهای رسمی راسته، مدل های دو ردیفه، پالتوهای کوتاه و طرح های الهام گرفته از لباس نظامی در دوره های مختلف دوباره ظاهر شدند.

این روند نشان می دهد که بسیاری از عناصر تاریخی پالتو از بین نرفته اند. یقه های انگلیسی، کمربند، دکمه های دو ردیفه، سرشانه های ساختارمند و برش های بلند همچنان در طراحی معاصر دیده می شوند.

پالتوی زنانه امروزی چگونه شکل گرفت؟

پالتوی زنانه امروز ترکیبی از دو نیاز قدیمی است: محافظت در برابر سرما و ایجاد یک ظاهر منظم و زیبا.

همین دو ویژگی را می توان در مسیر تاریخی آن نیز مشاهده کرد. ردینگوت بر خیاطی و فرم تاکید داشت، پلیس نقش لباس گرم را ایفا می کرد، لباس نظامی ویژگی های کاربردی را توسعه داد و مد قرن بیستم امکان تنوع بیشتر در فرم و استایل را فراهم کرد.

به همین دلیل امروز پالتو می تواند هم یک لباس زمستانی کاربردی باشد و هم بخش اصلی یک استایل رسمی، اداری یا روزمره.

تاریخچه پالتو و پوشش اروپایی زنان در ایران

تعیین یک تاریخ مشخص برای «ورود اولین پالتوی زنانه به ایران» بر اساس منابع معتبر موجود دشوار است و بهتر است چنین تاریخی بدون سند بیان نشود.

اما شواهد تاریخی نشان می دهد تاثیر پوشاک اروپایی بر لباس ایرانی از دوره قاجار وجود داشت و در دوره پهلوی افزایش یافت. ایرانیکا اشاره می کند که حتی پیش از قرن بیستم برخی لباس های اروپایی در محیط دربار مورد استفاده قرار می گرفتند، هرچند پوشش سنتی در جامعه همچنان غالب بود.

در دوره پهلوی، استفاده از پوشاک غربی در شهرهای بزرگ گسترش بیشتری پیدا کرد. ایرانیکا گزارش می کند که در دهه های پایانی حکومت محمدرضا شاه، بخشی از زنان تحصیل کرده و شهری به طور فعال مدهای روز غربی را دنبال می کردند.

بنابراین می توان گسترش پالتو و دیگر لباس های بیرونی با برش اروپایی در ایران را بخشی از فرایند بزرگ تر تغییر پوشش شهری در قرن بیستم دانست، نه رویدادی که یک تاریخ دقیق و واحد داشته باشد.

چرا پالتو هنوز یکی از لباس های اصلی زنان است؟

ماندگاری پالتو به توانایی آن در ترکیب عملکرد و استایل مربوط می شود. این لباس می تواند بدن را در برابر سرما محافظت کند و در عین حال ساختار کلی استایل را شکل دهد.

جالب است که بسیاری از ویژگی های پالتوی رسمی امروزی قدمتی چندصدساله دارند. یقه برگردان، دکمه بندی، برش ساختارمند و فرم بلند لباس را می توان در نمونه های تاریخی ردینگوت نیز مشاهده کرد.

این پیوستگی تاریخی یکی از دلایلی است که پالتو همچنان در مد زنانه جایگاهی ثابت دارد؛ مدل ها تغییر می کنند، اما ایده اصلی لباس همچنان پابرجاست.

جمع بندی

پالتوی زنانه امروزی نتیجه چند قرن تحول در پوشاک بیرونی زنان است. یکی از مهم ترین اجداد آن «ردینگوت» بود؛ لباسی که در قرن هجدهم با الهام از کت های بلند سوارکاری مردانه وارد پوشش زنان اروپا شد. در قرن نوزدهم مدل هایی مانند ردینگوت و پلیس به لباس های بلند، آستین دار و گرم تبدیل شدند و در قرن بیستم نیز تاثیر پوشاک نظامی، ترنچ کت، طراحی صنعتی و مد مدرن، شکل امروزی پالتو را به وجود آورد.

سوالات متداول