نقش گوش دادن فعال در روابط خانوادگی
به نقل از خبرگزاری مهر، به گزارش ماهپار، فریبا سلطانی، مشاور و روانشناس خانواده، گفت بسیاری از مشکلات خانوادگی از جایی آغاز میشود که افراد صدای یکدیگر را میشنوند، اما به احساس و منظور طرف مقابل توجه نمیکنند. بنابراین گوش دادن فعال در روابط خانوادگی نقش مهمی دارد.
سلطانی با اشاره به اهمیت مهارت گوش دادن در روابط خانوادگی اظهار کرد: یکی از مشکلات ارتباطی امروز این است که افراد هنگام گفتوگو، به جای تلاش برای درک طرف مقابل، بیشتر در حال آماده کردن پاسخ خود هستند.
به گفته او، ممکن است فرد از نظر فیزیکی صدای دیگری را بشنود، اما از نظر عاطفی احساس کند شنیده نشده است. تداوم این وضعیت میتواند به افزایش فاصله میان اعضای خانواده منجر شود.
تفاوت «شنیدن» و «گوش دادن»
این روانشناس خانواده توضیح داد که شنیدن و گوش دادن دو مفهوم متفاوت هستند. شنیدن فرایندی غیرارادی است و با رسیدن صدا به گوش اتفاق میافتد. در مقابل، گوش دادن یک انتخاب آگاهانه است. فرد در این فرایند تلاش میکند به صحبتهای طرف مقابل توجه کند. سپس معنای سخنان و احساس او را درک میکند.
وقتی تلفن همراه از گفتوگو مهمتر میشود
سلطانی برای توضیح گوش دادن فعال به رابطه والدین و فرزندان اشاره کرد. به گفته او، ممکن است کودکی با هیجان از موفقیتی در مدرسه صحبت کند. در همین زمان، والد همچنان مشغول تلفن همراه باشد و تنها پاسخی کوتاه بدهد.
در چنین شرایطی، کودک ممکن است احساس کند موضوع مورد توجه والد نیست. حتی ممکن است تصور کند تلفن همراه یا فعالیت دیگری برای پدر یا مادر اهمیت بیشتری دارد. سلطانی تأکید کرد که گوش دادن فعال همیشه به پاسخ طولانی نیاز ندارد. نگاه کردن، توجه داشتن و همراهی با احساس فرد نیز میتواند مؤثر باشد.
خانه نباید به محل قضاوت تبدیل شود
این مشاور خانواده به روابط میان زوجین نیز اشاره کرد. او گفت گاهی یکی از زوجین پس از بازگشت از محل کار فقط میخواهد درباره اتفاقات روز صحبت کند. با این حال، ممکن است طرف مقابل بلافاصله وارد مرحله قضاوت یا سرزنش شود. در این حالت، فرد به جای احساس همدلی، تصور میکند مورد بازخواست قرار گرفته است.
به گفته سلطانی، این وضعیت میتواند درباره بیان خستگی یا مشکلات جسمانی نیز رخ دهد. گاهی پاسخ طرف مقابل باعث میشود گفتوگو به رقابتی درباره اینکه «چه کسی بیشتر مشکل دارد» تبدیل شود.
او تأکید کرد هدف چنین گفتوگوهایی همیشه یافتن راهحل نیست. افراد گاهی فقط به همدلی و درک شدن نیاز دارند.
نوجوانی که شنیده نمیشود، کمتر با خانواده صحبت میکند
سلطانی درباره ارتباط والدین با نوجوانان نیز هشدار داد. به گفته او، مقایسه مشکلات نوجوان با سختیهای دوران گذشته والدین میتواند باعث نادیده گرفتن احساس او شود. این نوع واکنش ممکن است نوجوان را از گفتوگو با خانواده دور کند. در نتیجه، او ممکن است مسائل و دغدغههای خود را بیشتر با افراد خارج از خانواده در میان بگذارد.
این روانشناس خانواده افزود: اگر افراد در خانه احساس کنند کسی به حرفشان گوش نمیدهد، ممکن است در کنار دیگر اعضای خانواده نیز احساس تنهایی کنند. به گفته سلطانی، دیده شدن یعنی فرد احساس کند طرف مقابل واقعاً به او توجه دارد. درک شدن نیز به معنای فهم احساس و تجربه اوست.
ارائه راهکار باید در مرحله بعد انجام شود. بهتر است راهحل زمانی پیشنهاد شود که فرد به آن نیاز داشته باشد یا خودش آن را درخواست کند.
گوشی را کنار بگذاریم و توجه کنیم
این مشاور خانواده «توقف، نگاه و توجه» را از راههای تقویت گوش دادن فعال دانست. او توصیه کرد زمانی که یکی از اعضای خانواده صحبت میکند، تلفن همراه کنار گذاشته شود. کاهش صدای تلویزیون و توجه مستقیم به فرد نیز میتواند به بهبود گفتوگو کمک کند.
به گفته او، حتی اگر امکان حل مشکل وجود نداشته باشد، همین توجه میتواند احساس آرامش بیشتری در فرد ایجاد کند.
پاسخ فوری همیشه نشانه توجه نیست
سلطانی همچنین بر پرهیز از قطع کردن صحبت دیگران تأکید کرد. او گفت پاسخ فوری همیشه نشانه خوب گوش دادن نیست. چند ثانیه مکث پس از پایان صحبت فرد میتواند نشان دهد سخنان او مورد توجه قرار گرفته است.
او استفاده از بازخوردهای همدلانه را نیز مؤثر دانست. جملاتی که نشان میدهند احساس فرد فهمیده شده، میتوانند کیفیت ارتباط را افزایش دهند. در عین حال، سلطانی تأکید کرد گفتوگو نباید همواره بر مشکلات و موضوعات منفی متمرکز باشد. ظرفیت روانی شنونده نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
هنگام گوش دادن قاضی و نصیحتکننده نباشیم
این روانشناس خانواده در جمعبندی گفت هنگام شنیدن صحبت دیگران نباید همیشه نقش قاضی، نصیحتکننده یا حلکننده مشکل را بر عهده گرفت. به گفته او، در بسیاری از موقعیتها کافی است فرد یک همراه همدل باشد. همچنین باید به طرف مقابل فرصت داده شود احساس و تجربه خود را بیان کند.
سلطانی تأکید کرد دیدن مسئله از زاویه نگاه فرد مقابل نیز اهمیت دارد. موضوعی که برای یک نفر ساده است، ممکن است برای دیگری تجربهای دشوار باشد. او شناخت تفاوتهای شخصیتی و عاطفی اعضای خانواده را نیز مهم دانست. این شناخت میتواند انتظارات را واقعبینانهتر کند و از سوءتفاهمها بکاهد.
به گفته سلطانی، ارتباط مؤثر فقط به خوب صحبت کردن وابسته نیست. کیفیت گوش دادن نیز به همان اندازه اهمیت دارد.
