زنان تحصیل‌کرده؛ نیروی ذخیره اقتصاد ایران

با وجود سهم بالای زنان در دانشگاه های ایران، ورود آنها به بازار کار همچنان با محدودیت های قابل توجهی روبه رو است. شهلا کاظمی پور، جمعیت شناس و جامعه شناس، معتقد است مشکل اصلی زنان تحصیل کرده بیش از آنکه به دسترسی به آموزش مربوط باشد، از رکود اقتصادی و محدودیت فرصت های شغلی ناشی می شود.

به گزارش ماهپار، به نقل از ایسنا، بیش از ۶۴ درصد متقاضیان ورود به دانشگاه ها را دختران تشکیل می دهند. همچنین بیش از ۵۲ درصد افرادی که در حال حاضر در دانشگاه ها تحصیل می کنند، زن هستند.

با این حال، توزیع زنان و مردان در رشته های دانشگاهی یکسان نیست و در برخی حوزه ها، به ویژه رشته های فنی و مهندسی، شکاف قابل توجهی دیده می شود.

شکاف جنسیتی در رشته های فنی و مهندسی

زهرا بهروزآذر، معاون امور زنان و خانواده رئیس جمهوری، با اشاره به وضعیت حضور زنان در دانشگاه ها گفته است که بررسی رشته های تحصیلی، شکاف مشخصی میان زنان و مردان در برخی رشته ها نشان می دهد.

براساس آماری که او ارائه کرده، سال گذشته حدود ۴۳ هزار دختر وارد رشته های علوم پایه شده اند، در حالی که این تعداد برای پسران حدود ۶۶ هزار نفر بوده است.

بهروزآذر همچنین رشته هایی مانند علوم کامپیوتر و برق را از حوزه هایی دانسته که حضور زنان در آنها کمتر است و تاکید کرده که شکاف جنسیتی در این رشته ها در دیگر کشورهای جهان نیز مشاهده می شود.

چرا دختران کمتر به سراغ برخی رشته های مهندسی می روند؟

شهلا کاظمی پور معتقد است تفاوت انتخاب رشته میان دختران و پسران از دوران دبیرستان آغاز می شود. به گفته او، دختران کمتر رشته ریاضی را انتخاب می کنند و بیشتر به سمت علوم تجربی و علوم انسانی می روند.

او یکی از دلایل این انتخاب را چشم انداز بازار کار می داند. از نگاه کاظمی پور، دختران از همان دوران انتخاب رشته با این واقعیت روبه رو هستند که فرصت های شغلی برخی رشته های فنی و مهندسی برای آنها محدودتر است.

در مقابل، پسران بیشتر رشته ریاضی را انتخاب می کنند و در ادامه وارد رشته های فنی و مهندسی می شوند. با این حال، در مجموع ورودی دانشگاه ها، تعداد دختران بیشتر از پسران است.

مسئله اصلی زنان تحصیل کرده، بازار کار است

کاظمی پور تاکید دارد که استقبال کمتر زنان از برخی رشته های فنی و مهندسی را نمی توان فقط با کلیشه های جنسیتی توضیح داد. به گفته او، محدودیت بازار کار و توسعه نیافتگی صنایع باعث شده فرصت های شغلی برای فارغ التحصیلان برخی رشته ها محدود باشد. این مشکل فقط زنان را تحت تاثیر قرار نمی دهد و بسیاری از مردان تحصیل کرده در رشته های فنی و مهندسی نیز با بیکاری مواجه هستند.

با این حال، شرایط بعضی مشاغل می تواند فرصت زنان را محدودتر کند. در مشاغل سخت، شیفتی یا کارهایی که نیازمند حضور خارج از شهر هستند، برخی کارفرمایان تمایل بیشتری به استخدام مردان دارند.

کاظمی پور معتقد است زنان در دوره های رکود و بحران اقتصادی آسیب بیشتری از محدودیت فرصت های شغلی می بینند. به گفته او، زنان در چنین شرایطی ممکن است زودتر از بازار کار خارج شوند و هنگام استخدام نیز با فرصت های محدودتری مواجه باشند.

ادعای بیکاری بیش از ۵۴ درصد زنان تحصیل کرده جویای کار

کاظمی پور در این گفت وگو اعلام کرده است که بیش از ۵۴ درصد زنان تحصیل کرده کشور که در جست وجوی کار هستند، بیکارند. به گفته او، محدودیت جذب در بازار رسمی باعث شده بخشی از این زنان به مشاغل غیررسمی، فعالیت های اینترنتی یا کارهایی بدون امنیت شغلی روی بیاورند.

این جمعیت شناس در عین حال معتقد است وضعیت زنان در حوزه آموزش متفاوت است. براساس مطالعاتی که او به آنها اشاره کرده، برابری جنسیتی در دسترسی به آموزش تا حد زیادی محقق شده و سهم دختران از ورودی دانشگاه ها حتی بیشتر از پسران است.

اقتصاد چه نقشی در شکاف جنسیتی دارد؟

کاظمی پور برآورد می کند که تنها حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد تفاوت های موجود در انتخاب برخی رشته ها به نگرش های فرهنگی مربوط باشد. او حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد این تفاوت ها را به مشکلات اقتصادی، رکود و محدودیت فرصت های شغلی مرتبط می داند.

از دیدگاه او، رشد اقتصادی و ایجاد فرصت های شغلی جدید می تواند شرایط ورود گسترده تر زنان به بازار کار را فراهم کند.

زنان تحصیل کرده؛ نیروی کار ذخیره برای آینده ایران؟

کاظمی پور موضوع اشتغال زنان را با تحولات جمعیتی ایران نیز مرتبط می داند. به گفته او، کاهش نرخ باروری و کند شدن رشد جمعیت می تواند در دهه های آینده کشور را با کاهش نیروی کار مواجه کند.

او معتقد است ایران برخلاف کشورهایی که برای جبران کمبود نیروی انسانی به جذب نیروی کار مهاجر روی آورده اند، ظرفیت قابل توجهی از زنان تحصیل کرده و آماده ورود به بازار کار دارد.

از این منظر، افزایش فرصت های شغلی برای زنان تنها مسئله اشتغال امروز نیست. این گروه می تواند در آینده بخشی از نیاز بازار کار کشور را نیز تامین کند.