هشدار درباره تاخیر زبانی کودکان
استفاده زیاد خردسالان از موبایل و تبلت می تواند آنها را از تعامل کلامی دوسویه دور کند؛ موضوعی که به گفته دبیر بورد تخصصی گفتار درمانی وزارت بهداشت، در روند رشد زبان و ارتباط کودک اهمیت دارد. فریبا یادگاری تاکید می کند آموزش از طریق رسانه، حتی اگر به افزایش دایره واژگان کمک کند، نمی تواند جای ارتباط زنده کودک با والدین، همسالان و اطرافیان را بگیرد.
به گزارش ماهپار، به نقل از ایرنا، در حالی که موبایل و تبلت به بخشی از زندگی روزمره خانواده ها تبدیل شده اند، استفاده خردسالان از این وسایل و تاثیر آن بر رشد زبانی آنها به موضوعی قابل توجه تبدیل شده است.
بر اساس این گزارش، برخی والدین برای سرگرم کردن کودکان، گوشی یا تبلت را در اختیار آنها قرار می دهند تا کودک با تماشای فیلم یا انجام بازی سرگرم شود. اما طولانی شدن چنین ارتباط یکسویه ای می تواند فرصت گفت و گو و تعامل مستقیم کودک با اطرافیان را کاهش دهد.
فریبا یادگاری، دبیر بورد تخصصی گفتار درمانی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی، می گوید موبایل، تلویزیون، لپ تاپ و سایر ابزارهایی که ارتباط یکسویه ایجاد می کنند، می توانند در آموزش، افزایش دایره لغات و حتی شکل گیری برخی پایه های زبان موثر باشند، اما این تمام چیزی نیست که کودک برای رشد زبانی به آن نیاز دارد.
قانون «یکی بگو، یکی بشنو» چرا مهم است؟
یادگاری بر اهمیت ارتباط زنده کودک با محیط تاکید کرده و از قانون «یکی بگو، یکی بشنو» برای توضیح نقش تعامل کلامی استفاده می کند.
در ارتباط واقعی، کودک فقط شنونده نیست. او می تواند به صحبت دیگران پاسخ دهد و واکنش اطرافیان را دریافت کند. همین بازخورد به تصحیح گفتار و شکل گیری چرخه سالم ارتباطی و زبانی کمک می کند.
این وضعیت با زمانی که کودک به تنهایی مشغول تماشای فیلم یا بازی با گوشی است تفاوت دارد. به گفته این متخصص، کودک در ارتباط یکسویه با رسانه امکان دریافت همان بازخورد انسانی را ندارد و به همین دلیل آموزش رسانه نمی تواند جایگزین ارتباط زنده شود.
بازی و گفت و گو چه نقشی در رشد زبان کودک دارند؟
یکی از راه های تقویت ارتباط کلامی کودکان، بازی و تعامل مستقیم با آنهاست.
یادگاری می گوید والدین، اطرافیان و همسالان می توانند هنگام بازی نقش های مختلفی داشته باشند و به شکل گیری الگوهای رفتاری و زبانی کودک کمک کنند.
این تعامل علاوه بر افزایش دایره واژگان، می تواند به تقویت اعتماد به نفس کودک نیز کمک کند؛ زیرا کودک متوجه می شود می تواند با صحبت یا رفتار خود واکنشی از دیگران دریافت کند.
او به مادران جوان توصیه کرده است که در محیطی زنده با کودکان خود تعامل کلامی داشته باشند. مادربزرگ ها، پدربزرگ ها و دیگر اطرافیان نیز می توانند در آموزش الگوهای رفتاری، تصحیح اشتباهات و رشد زبان کودک نقش داشته باشند.
چه زمانی آموزش زبان دوم می تواند مشکل ساز شود؟
بخش دیگری از این موضوع به مواجهه خردسالان با زبان دوم مربوط می شود.
یادگاری میان قرار گرفتن کودک در معرض «الگوی دوزبانه طبیعی» و آموزش زبان دوم در شرایط دیگر تفاوت قائل می شود.
برای نمونه، کودکی که در محیط زندگی خود به طور طبیعی با دو زبان روبه رو است، می تواند در یک محیط یک زبان و در محیط دیگری زبان دیگری را بشنود و استفاده کند. او همچنین به خانواده های مهاجر اشاره کرده است که ممکن است در خانه فارسی صحبت کنند و کودک در مدرسه به زبان دیگری صحبت کند.
اما به گفته این متخصص گفتار درمانی، شرایط برای کودکی که در سن بسیار پایین از نظر ظرفیت زبانی مشکل دارد متفاوت است. اگر کودک هنوز در یادگیری زبان خود با مشکل روبه رو باشد، اضافه شدن آموزش زبان دیگری می تواند شرایط را دشوارتر کند.
یادگاری گفته است در کلینیک های گفتار درمانی مواردی از تاخیرهای سخت و شدید زبانی مشاهده می شود که کودک ظرفیت لازم برای مدیریت حتی یک زبان را نداشته و همزمان زبان دوم نیز به او آموزش داده شده است.
زبان مادری نباید فدای زبان دوم شود
دبیر بورد تخصصی گفتار درمانی وزارت بهداشت تاکید کرده است که نوع مواجهه کودک با زبان دوم اهمیت دارد.
به گفته او، در یک الگوی طبیعی ممکن است کودک در مهد با زبان انگلیسی و در خانه با زبان فارسی مواجه باشد. در مقابل، تلاش برای اینکه کودک از ابتدا صرفا انگلیسی زبان بار بیاید، همان الگوی طبیعی دوزبانه شدن محسوب نمی شود.
او تاکید دارد زبان فارسی یا زبان مادری کودک، از جمله ترکی یا کردی، اهمیت دارد و نباید فدای آموزش زبان دوم شود.
والدین چگونه نقش تعیین کننده پیدا می کنند؟
بر اساس گزارش ایرنا، مدیریت نحوه استفاده کودکان از موبایل و تبلت یکی از موضوعاتی است که والدین باید به آن توجه داشته باشند.
این ابزارها می توانند مزایای آموزشی داشته باشند، اما استفاده بی رویه و جایگزین شدن ارتباط یکسویه با تعامل انسانی می تواند در برابر رشد زبانی کودک مانع ایجاد کند.
در این گزارش بر مدیریت زمان استفاده از موبایل، انتخاب محتوای متناسب با سن و فراهم کردن فرصت بیشتر برای بازی، کتاب خواندن و گفت و گو با کودک تاکید شده است.
در کنار مدت استفاده، نوع محتوایی که کودک مشاهده می کند نیز اهمیت دارد. والدین می توانند فرصت هایی ایجاد کنند تا کودک درباره نیازها و احساسات خود صحبت کند و به جای دریافت مداوم محتوای یکطرفه، در ارتباط واقعی با اطرافیان مشارکت داشته باشد.
جمع بندی
موبایل و تبلت می توانند ابزار آموزشی باشند، اما بر اساس توضیحات مطرح شده در این گزارش، ارتباط یکسویه با رسانه جای تعامل انسانی را نمی گیرد. برای رشد زبان، کودک نیاز دارد نه فقط بشنود، بلکه صحبت کند، پاسخ بگیرد و در یک ارتباط واقعی مشارکت داشته باشد.
